7 July 2019

નવસારીના હીરા ઉદ્યોગમાં મંદીનો માહોલ છવાયો


એક સમયે ડાયમંડ સિટી તરીકે ઓળખતા નવસારી શહેર ને પણ હીરાની મંદીનો માહોલ છેલ્લા 6 માસથી જોવા મળ્યો છે. વેકેશન પહેલા હીરાનાં કારખાનાઓ ખુલશે અને ત્યારબાદ હીરામાં તેજી આવશે તેમ માનનારા લોકોને હજુ દિવાળી સુધી હીરામાં તેજીનો માહોલ જોવા મળશે નહીં તેમ હાલ વૈશ્વિક મંદીના વાતાવરણથી લાગી રહ્યું છે. જેમાં સિન્થેટીક હીરાના બજારમાં વધી રહેલા ચલણે અસલી હીરાના વ્યાપારમાં મંદીનો માહોલ સર્જ્યો હોય એમ હાલ લાગી રહ્યું છે. જો કે સરકારની હીરા વિકાસની નીતિ પણ અમુક અંશે નાના કારખાનેદારોને મંદીનો માહોલ દઝાડી રહ્યો છે. શહેરમાં 200થી વધુ કારખાનામાં 40 હજારથી વધુ રત્નકલાકારો નભી રહ્યા છે.

નવસારી સંસ્કારી નગરી પહેલા મિની ડાયમંડ સિટી તરીકે ઓળખાતું હતું, જેમાં લોકો સરકારી નોકરી પહેલા હીરા ઉદ્યોગમાં જવા હંમેશા તૈયાર રહેતા હતા. નવસારીમાં પહેલા નાની રૂમોમાં 4 ઘંટી કે 8 ઘંટીના હિરાના કારખાના શરુ થયા હતા અને મોટાભાગે સૌરાષ્ટ્ર અને ઉતર ગુજરાતના લોકો નવસારી અને સુરત ખાતે હીરાના વ્યવસાયને અપનાવી લેવા આવ્યા હતા. એ વખતે હીરાની ચમક એટલી તેજ હતી કે લોકો સરકારી નોકરી છોડીને પણ હીરા ઘસવા માટે તત્પર હતા પરંતુ છેલ્લા ઘણા વખતથી હીરા ઉદ્યોગમાં પહેલા ગુજરાતના સુરત અને નવસારીનું નામ હતું.

તેમાં વૈશ્વિક મંદીનો માર પડતા આજે હીરા ઉદ્યોગમાં તેજી કરતા સામાન્ય રીતે કારખાના ચાલે અને કારીગરોને પગાર મળે તેટલું જ બસ હોવાથી કારખાનાનાં માલિકો કમને પણ પોતાનો હીરાનો વ્યવસાય આટોપી રહ્યા છે તેવું કપિલ કસવાળા, શામજીભાઈ એ જણાવ્યું હતું. ઉપરાંત સરકારની ઉદાસીન અને અને જેના મૂળ કારણમાં હીરા ઉદ્યોગના વિકાસ માટે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની નીતિ પણ માનવામાં આવી રહી છે.

નવસારી હીરા ઉદ્યોગમાં ચડતી પડતીનવસારીના રત્નકલાકરોને ભાવ ન મળતા સુરત તરફ જઈ રહ્યા છે. નવસારીમાં ત્રણ જેટલી મોટી હીરાની ફેકટરીઓ હતી તેમાં એક દિવાળી પહેલા સુરત ખાતે ખસેડવામાં આવી હતી. વિજલપોરના 50 ટકાથી વધુ લોકોનો પરિવાર હીરા ઉદ્યોગ પર ટકેલો છે. નવસારીમાં એક સમયે મધ્ય વિસ્તાર સત્તાપીર વિસ્તારની ગલી ડાયમંડના વેપારીઓથી ભરચક રહેતી હતી, અનેક કાંટી હતી. આજે માત્ર ડાયમંડ હોલ જ ડાયમંડ માટે દેખાઈ રહ્યો છે. હીરાના વેપારીઓ ડાયમંડના સુરત ખાતે આવેલ મિની બજાર અને મહિધરપુરા ખાતે હીરાના ખરીદ વેચાણ માટે જાય છે. 

ઓછું કામ મળતાં બેકાર જેવી પરિસ્થિતિ
નવસારીને જ કર્મભૂમિ બનાવી છે. રત્ન કલાકાર તરીકે 10 વર્ષથી કામ કરું છું અને 28 હજાર પગાર તેજીના સમયમાં હતો. મંદીના માહોલમાં કામ કોઈ વાર મળે છે પરંતુ પહેલા જેવું ન મળતા અડધું જ અને માત્ર એક જ કલાક કામ થાય છે. પરિવારનું ગુજરાન કેવી રીતે ચલાવીએ એ મૂંઝવણ છે. - પિયુષ વાળા, રત્નકલાકાર, નવસારી

આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં છેલ્લા 1 વર્ષથી મંદીનો માહોલ
સરકાર દ્વારા કોઈ પણ પેકેજ કે સબસિડી મળતી નથી. જો નાના વેપારીઓને મશીનરી ઉપર સરકારી લોન કે પેકેજ મળે તો ધંધો ચાલુ રાખી શકે એમ છે. 1પેમેન્ટ આવતું નથી. 15 દિવસથી નાના કારખાના શરુ થયા છે. દિવાળી સુધી અસર રહેવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં. - કમલેશ માલાની, પ્રમુખ, નવસારી ડાયમંડ મર્ચન્ટ એસો.

આ મંદીનો સામનો કરવો મુશ્કેલ છે
નવસારીમાં રત્ન કલાકાર તરીકે આવ્યો હતો. છેલ્લા 25 વર્ષમાં મંદીનો માહોલ આજ જેટલો ખરાબ ન હતો. વર્ષ 2008માં હીરા ઉદ્યોગમાં જે ભયંકર મંદી આવી હતી તેનો સામનો કરેલો પણ આ મંદીનો સામનો કરવો મુશ્કેલ છે. સરકાર હીરા ઉદ્યોગને પેકેજ આપી બચાવી લે તેવો અનુરોધ છે. - કાળુભાઈ વસોયા, કારખાના માલિક, નવસારી

મંદીને કારણે માલનો ભરાવો
નવસારી મિની ડાયમંડ સિટી તરીકેની ઓળખ 1 વર્ષથી ગુમાવી બેઠું છે. બજારમાં મંદીને કારણે માલનો ભરાવો થતો હોય છે અને માલ વેચાતો નથી. 17 હજારનાં કેરેટના હાલ 12થી 13 હજાર બજારમાં માંગ છે. 5 હજારથી વધુ ખોટ કારખાનેદાર સહન કરી ન શકે જેથી કારખાના બંધ થવા લાગ્યા છે. - નીતિન માલવિયા, હીરા વેપારી